شما از کدام دسته افراد هستید؟ شیر نمیخورید چون گران است؟ شیر نمیخورید چون فکر میکنید مخصوص کودکان، میانسالان و بیماران است؟ شیر نمیخورید چون نگران بالا رفتن وزن یا چربی خون بدنتان هستید و دکتر تاکید کرده از مصرف چربی خودداری کنید؟ شیر نمیخورید چون با معدهتان سر سازگاری ندارد؟ شیر نمیخورید چون تاکنون به ارزش این ماده غذایی فکر نکردهاید؟
شاید هم از آن دستهاید که شیر میخورید چون نگران ذخیره کلسیم استخوانها و دندانهایتان هستید و شیر میخورید چون از ارزش غذایی بالای آن مطلعاید و آن را به عنوان یک منبع غذایی سالم قبول دارید.
شما جزء هر دسته که باشید و بهانه شما برای مصرف یا عدم مصرف شیر هر چه كه باشد، با بیماری مخالف هستید و حتما هم میدانید که فرآوردههای شیر کار خود شیر را میکنند. پس بهانهای نمیماند.
محققان مصرف روزی 3 لیوان شیر یا ماست و یا 43 گرم پنیر را توصیه میکنند. این مقدار، حداقل میزان کلسیمی است که برای حفظ تندرستی باید به بدنتان ببخشید.
جمعی از محققان مرکز تحقیقات روماتولوژی انجمن کمک به بیماران پوکی استخوان با همکاری دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت و سازمانها، نهادها و شرکتهای فرآوردههای شیری اولین کنگره نقش مصرف فرآوردههای شیر در سلامت جامعه را برپا کردند. اکثر قریب به اتفاق آنها در یک مساله اتفاق نظر داشتند و آن این که هنوز با وجود این همه تبلیغات مصرف شیر و ای آن جای اصلی خود را در سبد خانوار ایرانی پیدا نکرده است. شرکتها با غرفههایی برای جلب نظر عموم، متخصصان موادغذایی با ارائه سمینارها و مقالات و پزشکان با تاکید و بیان تجربیات خود در این کنگره شرکت کردهاند.
اولین کنگره نقش مصرف فرآوردههای شیری در سلامت جامعه هم برگزار شد، در حالی که شمار مبتلایان بیماری پوکی استخوان در کشورمان آمارها را در نوردیده است. در کشور ما، حدود 25 میلیون نفر مبتلا به پوکی استخوان هستند و قسمت اعظم این بیماران را زنان تشکیل میدهند و برای درمان این بیماری سالانه 2700 میلیارد تومان هزینه صرف میشود.
به گفته دکتر محمدرضا احسانی، عضو کمیته علمی این کنگره و ريیس گروه مطالعات جامعه شیر کشور، پوکی استخوان در سنین اول و دوم زندگی شکل میگیرد و در سنین سوم و پس از آن علایم خود را نشان میدهد. در ایالات متحده، هر فرد روزانه 350 گرم شیر مصرف میکند.این میزان چهار برابر مصرف سرانه شیر در کشور ماست، در حالی که در آمریکا 15 تا 17 برابر کشور ما برای شیر یارانه در نظر گرفته شده است. یارانه سوخت یک خانوار ایرانی 920 هزار تومان در سال است، در حالی که این رقم برای شیر تنها به 10 هزار تومان میرسد. بد نیست گاهی برگردیم و ببینیم از 180هزار میلیارد یارانه کشور چه میزان آن به سلامت و چه میزان آن به عدم سلامت اختصاص دارد. کابوس ابتلا به بیماریهای صعبالعلاج یا لاعلاج، از دیرینهترین کابوسهای بشری است که تا به امروز سایه شوم خود را روي رویاهای شیرین ما گسترده است. با وجود پیشرفتهای بسیار دانش پزشکی در دهههای اخیر، باز هم کشوری وجود ندارد که به نوعی با بحران یک یا چند بیماری تهدید کننده حیات انسان دست به گریبان نباشد.
دکتر فرهاد قریب دوست، ريیس کنگره و عضو مرکز تحقیقات روماتولوژی ایران، میگوید: طبق آخرین آمار سازمان بهداشت جهانی در آغاز قرن بیست و یکم تصادفات رانندگی، حوادث قلبی و عروقی، سرطانها و پوکی استخوان 4 دشمن اصلی حیات بشر نامیده شدهاند .این دادهها در حالی است که نتیجه پژوهشهای متاخر حاکی از نقش مهم و موثر مصرف شیر و فرآوردههای آن در کاهش فشار خون، افزایش چربیهای خون، جلوگیری از ابتلا به سرطان کولون و پیشگیری از پوکی استخوان است. آنچه امروز ما را به دقت در وضعیت مصرف فرآوردههای شیری وادار میسازد، تلاش برای یافتن بهترین پاسخ ممکن به این سوال است که آیا زمانی فرا نرسیده تا با انتخاب و به کارگیری الگوی مصرف درست این دسته از فرآوردهها با سلاحی بیضرر و ارزان به عنوان تغذیه سالم به جنگ دشمنان اصلی برویم؟ برای جلوگیری از ایجاد یا کاهش فشار خون میتوان از تغییرات رژیم غذایی، کاهش وزن در صورت اضافه وزن، ترک سیگار، کاهش مصرف الکل و افزایش فعالیتهای فیزیکی استفاده کرد.
سیمین اسداللهی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، میگوید: تقریبا 20 سال پیش محققان گزارش کردند که رژیم غذایی شامل لبنیات، میوهها و سبزیجات فراوان در کاهش فشارخون موثرند.
اخیرا حمایت از این استراتژی از سوی انجمنی در آمریکا صورت گرفته است. نتیجه تحقیقات نشان داد، درست است که رژیم غذایی غنی از میوه و سبزی فشار خون را کاهش میدهد، ولی نسبت به زمانی که از ترکیب آنها با مواد غذایی لبنی استفاده میشود، به مراتب تاثیر کمتری دارد.
استئوپروز یا پوکی استخوان، شایعترین بیماری متابولیک استخوان است، به نحوی که 200 میلیون نفر در دنیا به آن مبتلا هستند. بهعلاوه اين بيماري تا پیش از ایجاد شکستگی که عارضه مهم آن است، هیچ نوع علامت بالینی ندارد. استئوپروز دزدی است که بی سرو صدا، سرمایه استخوانی انسانها را به یغما میبرد. دکتر ناصر اقدمی میگوید: عوامل موثر در ایجاد استئوپروز، زمینه ژنتیک، نژاد، جنس، رژیم غذایی، فعالیت فیزیکی، وضعیت هورمونی، وزن بدن، سن، یائسگی، تغذیه و اعتیاد به سیگار و الکل است. مهمترین عامل در رژیم غذایی از نظر کسب توده استخوانی، میزان کلسیم آن است که بهخصوص در دوران رشد اهمیت بالایی دارد. مصرف کلسیم حدود 1000 میلیگرم در روز برای داشتن حداکثر بافت استخوانی مناسب بسیار اهمیت دارد. برای رساندن این مقدار کلسیم به بدن، بهترین راه، مصرف فرآوردههای لبنی در درجه اول و بعد لوبیا و کلم است.
دکتر آراسب دباغ مقدم، دبیر کمیته تخصصی بهداشت مواد غذایی جامعه دامپزشکان ایران، میگوید: وجود چربی در شیر یکی از دلایل اصلی خارج کردن آن از برنامه غذایی برخی افراد است. هر چند در حال حاضر در اکثر نقاط دنیا و در ایران، شیرهایی با مقادیر متفاوتی از چربی وجود دارد، اما برخی افراد به دلیل اطلاعات ضد و نقیضی که در این باره در رسانههای گروهی و مطبوعات از زبان افراد غیرمتخصص مطرح میشود، ترجیح میدهند از مصرف شیر به علت داشتن چربی خودداری کنند.
دکتر آراسب مقدم میافزايد: تحقیقات اخیر نشان میدهد چربی و کلسترول شیر برای افرادی که بیماریهای قلبی دارند، خطرناک نیست. علاوه بر اين که مواد موجود در چربی شیر جزء عوامل پیشگیری کننده از سرطان و بیماریهای قلبی- عروقی هستند و احتمال انباشتگی چربی را از سرخرگها به حداقل میرسانند. چربی شیر دارای بیش از 400 نوع اسید چرب است که تعداد زیادی از آنها زنجیره کوتاه و نقطه ذوب پایین دارند و کاملا قابل هضم هستند. به دلیل نقش چربیهای شیر در تغذیه انسان، زمینه برای بیان تحقیقات جدید و پاسخگویی به برخی ابهامات در این کنگره فراهم شد. گروهی از پنیرها در برابر پوسیدگی دندان نقش محافظت کنندگی دارند. در یک تحقیق، به حیوانات آزمایشگاهی رژیمی حاوی کربوهیدرات های تخمیرپذیر (به مقدار زیاد) خورانده شد. در نهایت مشخص شد که خوردن پنیرهایی مثل چدار و موزارلا در کنار رژیم غذایی فوق پیشرفت پوسیدگی دندانی را به میزان قابل ملاحظهای کاهش داده است.
دکتر علیرضا مویدنیا میگوید: بررسیهای اپیدیولوژیک و کلینیکی نیز اثر محافظت کنندگی پنیر را در پوسیدگی دندان مثبت ارزیابی کردهاند. محققان به این نتیجه رسیدهاند که بزرگسالانی که زیاد پنیر میخورند، نسبت به گروهی که مصرف پنیر پایینی دارند، کمتر در معرض پوسیدگيهای ریشهای دندان بودهاند.
درباره افرادی هم که با خوردن مستمر نوشابههای کولا در گذشته مینای دندانشان نرم شده بود، جویدن پنیر سخت باعث مینراله شدن مجدد مینای دندان شده است.
شیر در سلامت دهان هم نقش مثبتی دارد
مواد مغذی شیر مثل کلسیم، فسفر، منیزیم و ویتامین D باعث رشد و قوت دندانهای کودکان در برابر پوسیدگی شدهاند. با وجود برخی نگرانیها که درباره احتمال ایجاد پوسیدگی دندان با مصرف شیر شکلاتی وجود دارد، هنوز هیچ مدرک علمی این باور را تایید نکرده است. احتمال بروز پوسیدگی با مصرف اسنکهایی مثل چیپس سیبزمینی، شیرینی و کشمش به مراتب بیش از مصرف شیر شکلاتی است، ضمن این که ترکیبات محلول در آن، مثل کاکائو، از تجمع پلاک روی دندان و نیز از پوسیدگی آن به واسطه کاهش بیوسنتزی پلی ساکاریدهای خارج سلولی از ساکارز از سوی میکروارگانیسمهای پلاک جلوگیری میکند.
پس تا میتوانید شیر بخورید، هرچند ترکیبات مختلفی از شیر باشد. برخی محققان میگویند شیر کاکائو، تنها ممکن است جذب کلسیم را در شیر دچار اشکال کند که این مساله هنوز هم ثابت نشده است. با مصرف شیر تا 25، 30سالگی منبع کلسیم را در استخوانهای بدن تکمیل کنید؛ چون بعد از این سن، استخوانها کم کم منابع کلسیم خود را واگذار میکنند و پوکی استخوان آغاز میشود.