كنجد گیاهی است یك ساله با ارتفاع حدود یك متر كه قسمت انتهایی ساقه آن پوشیده از كرک است. برگهای آن بیضی، باریك و نوكتیز است. گلهای آن به رنگ سفید یا قرمز است و به طور تك تك در كناره برگهای قسمت انتهایی ساقه ظاهر میشوند.
میوه این گیاه به صورت كپسول و محتوی دانههای كوچك، مسطح و بیضوی است كه دانه كنجد نامیده میشود و قسمت مورد استفاده این گیاه است.
وطن اصلی كنجد هندوستان است و از آنجا به نقاط دیگر دنیا راه یافته است. در حال حاضر چین بزرگترین تولید كننده كنجد در دنیاست. هندوستان و حبشه از نظر تولید، بعد از چین قرار دارند. در ایران نیز مقداری كنجد تولید میشود كه بیشتر آن به مصرف تهیه روغن و حلوا ارده میرسد.
تركیبات شیمیایی
كنجد دارای پروتئین، ویتامینهای B ,D ,E ,F و لسیتین (LECITHIN) است. مقدار روغن آن در حدود 50درصد است. روغن كنجد مركب از حدود 70درصد اسیدهای چرب اشباع نشده مانند اسید لینولئیك، اسید اولئیك و مقداری اسیدهای چرب اشباع شده مانند اسید پالمتیك و اسید آراشیدیك است.
روغن كنجد یكی از روغنهای اشباع نشده و مفید برای بدن است که در آمریكای شمالی و كانادا به مقدار زیاد مصرف میشود، زیرا این روغن نه تنها كلسترول خون را افزایش نمیدهد، بلكه كاهش نیز میدهد.
برای تهیه روغن كنجد معمولا دانهها را میشویند تا رنگ روی آن از بین برود. سپس دانهها را آسیاب كرده و در آب میریزند تا پوست آنها روی آب بیاید. بعد از گرفتن پوست، دانهها را خشك كرده و در آب جوش میریزند و خمیر میكنند. این خمیر را تحت فشار قرار میدهند تا روغن آن جدا شود. روغن به دست آمده را روغن سرد مینامند. از تفاله باقیمانده تحت اثر فشار و گرما روغنی به دست میآید كه به نام روغن گرم معروف است كه البته ارزش غذایی روغن سرد را ندارد.
تفاله باقیمانده از این مرحله را معمولا برای علوفه دام به كار میبرند. این تفاله بهخصوص از نظر داشتن مواد پروتئینی، غذای خوبی برای گاوهای شیرده است.
اگر میخواهید از روغن كنجد استفاده كنید دقت كنید كه از نوع روغن سرد باشد كه به نامFIRST COLD PRESSED معروف است، زیرا در اثر حرارت دادن، روغن كنجد خواص خود را از دست میدهد.
خواص مفید کنجد برای سلامتی بدن
از نظر طب قدیم ایران، كنجد گرم است. كنجد بسیار مغذی است و در اكثر كشورهای فقیر به عنوان جانشین گوشت به كار میرود. خواص مفید کنجد به شرح زیر است:
- برای چاق شدن و تقویت نیروی جنسی موثر است.
- برای رفع قولنج كنجد را آسیاب كرده و با سركه مخلوط كنید. به مقدار نصف وزن كنجد، مغز بادام پوست كنده را به آن اضافه كنید. سپس آنها را پودر كنید و هر روز به مقدار یك قاشق سوپخوری از آن بخورید.
- كنجد گرفتگی صدا را از بین میبرد.
- نرم كننده معده و روده است.
- كره كنجد كه در كانادا به نام تاهیتی معروف بوده و شبیه ارده است، غذای خوبی برای رشد بچههاست.
- اگر برگ كنجد را به سر بمالید، باعث رشد و سیاهی موی سر میشود.
- ارده نرم كننده معده و رودههاست.
- كنجد فشارخون بالا را كاهش میدهد.
- كنجد ضدرماتیسم است.
- برای رفع ناراحتی كیسه صفرا مفید است.
- دم كرده برگ كنجد، اسهال خونی را برطرف میكند.
- روغن كنجد برای رفع تنگی نفس، سرفه خشك و زخم ریه مفید است.
- روغن كنجد سوزش ادرار را رفع میكند.
- از روغن كنجد به جای روغن زیتون در سالاد استفاده كنید.
توجه
كنجد با تمام فوایدی كه دارد برای معده ضعیف مناسب نیست، زیرا هضم آن سنگین است. این گونه اشخاص باید کنجد را با عسل و سركه بخورند.
پینوشت:
ویتامین F یک اسید چرب ضروری است که باعث تشکیل لایههایی در پوست میشود. این لایهها از سلولهای پوستی محافظت و از خشکی و خرابی پوست جلوگیری میکنند و همچنین باعث انتقال سایر ویتامینها در پوست میشوند.